ระบบ Software หนึ่งระบบไม่ได้เกิดขึ้นจากการเขียน Code เพียงอย่างเดียว

ก่อนที่ Website, Application หรือระบบภายในองค์กรจะสามารถนำไปใช้งานจริงได้ ต้องผ่านกระบวนการหลายขั้นตอน ตั้งแต่การทำความเข้าใจปัญหาและความต้องการของธุรกิจ การออกแบบระบบ การพัฒนา การทดสอบ ไปจนถึงการนำระบบขึ้นใช้งานและดูแลหลังจากนั้น

แต่ละขั้นตอนยังต้องอาศัยบุคลากรหลายบทบาท ไม่ว่าจะเป็น Business Analyst, System Analyst, UX/UI Designer, Developer, QA Tester, DevOps หรือทีม Support

ดังนั้น การพัฒนาระบบที่มีประสิทธิภาพจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับ Developer เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการทำงานร่วมกันของทีมตั้งแต่ Requirement จนถึงระบบที่นำไปใช้งานจริง

บทความนี้จะพาไปดูว่า ขั้นตอนการพัฒนาระบบ Software โดยทั่วไปมีอะไรบ้าง และทีม IT แต่ละส่วนเข้ามามีบทบาทอย่างไร

Software Development Process คืออะไร?

Software Development Process คือกระบวนการที่ทีมใช้ในการวางแผน ออกแบบ พัฒนา ทดสอบ และนำ Software ไปใช้งานจริง

เป้าหมายคือทำให้ระบบที่พัฒนาขึ้น

• ตอบโจทย์ Requirement ของธุรกิจ
• ใช้งานได้จริง
• มีคุณภาพ
• สามารถดูแลและพัฒนาต่อได้
• รองรับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต

กระบวนการดังกล่าวอาจมีรายละเอียดแตกต่างกันไปตามลักษณะของ Project

ตัวอย่างเช่น ทีมที่ทำงานแบบ Waterfall อาจดำเนินงานเป็นลำดับขั้นค่อนข้างชัดเจน ขณะที่ทีม Agile อาจแบ่งงานออกเป็น Sprint และพัฒนาแบบ Iterative

แต่ไม่ว่าจะใช้ Methodology แบบใด แนวคิดหลักของกระบวนการมักเริ่มจาก

Requirement → Analysis & Design → Development → Testing → Deployment & Support

1. Requirement Gathering — เข้าใจว่า Business ต้องการอะไร

ขั้นตอนแรกของการพัฒนาระบบคือ Requirement Gathering

เป็นช่วงที่ทีม IT พูดคุยกับผู้ใช้งาน ผู้บริหาร หรือฝ่ายธุรกิจ เพื่อทำความเข้าใจว่าองค์กรกำลังเผชิญปัญหาอะไร และต้องการให้ระบบใหม่ช่วยแก้ไขอะไร

คำถามที่ทีมอาจต้องค้นหาคำตอบ เช่น

• ระบบนี้สร้างขึ้นเพื่ออะไร
• ใครคือผู้ใช้งานหลัก
• ปัญหาของระบบเดิมคืออะไร
• ผู้ใช้งานต้องสามารถทำอะไรได้บ้าง
• มี Business Rule อะไรที่ต้องปฏิบัติตาม
• ระบบต้องเชื่อมต่อกับระบบใดบ้าง
• มีข้อจำกัดด้านเวลา งบประมาณ หรือ Technology หรือไม่

ตัวอย่างเช่น หากองค์กรต้องการสร้างระบบ HR ใหม่

การบอกเพียงว่า “ต้องการระบบลางาน” ยังไม่เพียงพอ

ทีมต้องเข้าใจรายละเอียดต่อว่า

ใครสามารถขอลาได้
หัวหน้าคนใดเป็นผู้อนุมัติ
มีประเภทการลากี่ประเภท
สิทธิวันลาคำนวณอย่างไร
สามารถแก้ไขคำขอได้หรือไม่
ระบบต้องเชื่อมกับ Payroll หรือไม่

ข้อมูลเหล่านี้จะกลายเป็นพื้นฐานของทุกขั้นตอนต่อจากนั้น

ใครมีบทบาทในช่วง Requirement?

ตำแหน่งที่มักเข้ามามีบทบาท เช่น

• Business Analyst
• System Analyst
• Product Owner
• Project Manager
• Business User
• Stakeholder

โดยเฉพาะ Business Analyst มักทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่าง Business และทีม Technology ช่วยแปลงความต้องการทางธุรกิจให้กลายเป็น Requirement ที่ทีมพัฒนาสามารถนำไปทำงานต่อได้

2. Analysis & System Design — เปลี่ยน Requirement ให้เป็นโครงสร้างระบบ

เมื่อเข้าใจ Requirement แล้ว ขั้นตอนต่อมาคือ Analysis & System Design

ทีมจะนำ Requirement มาวิเคราะห์ว่าระบบควรทำงานอย่างไร และต้องประกอบด้วยอะไรบ้าง

ถ้า Requirement บอกว่า

“ลูกค้าต้องสามารถสั่งซื้อสินค้าออนไลน์ได้”

ทีมจะต้องวิเคราะห์ต่อว่า

• Login อย่างไร
• เลือกสินค้าอย่างไร
• ตะกร้าสินค้าทำงานแบบไหน
• ระบบคำนวณราคาอย่างไร
• Payment เชื่อมต่อกับใคร
• ระบบตรวจสอบ Stock อย่างไร
• Order Status มีกี่สถานะ
• ข้อมูลต้องจัดเก็บแบบไหน

System Design ครอบคลุมอะไรบ้าง?

ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของ Project แต่โดยทั่วไปอาจประกอบด้วย

System Flow

แสดงขั้นตอนการทำงานของระบบตั้งแต่ต้นจนจบ

Database Design

กำหนดว่าจะเก็บข้อมูลอะไร และข้อมูลแต่ละส่วนมีความสัมพันธ์กันอย่างไร

API Design

กำหนดวิธีแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่าง Frontend, Backend และระบบภายนอก

Architecture Design

ออกแบบโครงสร้างของระบบ เช่น Application, Database, Cloud Service และ Integration

UX/UI Design

ออกแบบหน้าจอและ User Experience เพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถใช้งานระบบได้อย่างเข้าใจง่าย

System Analyst มีบทบาทอย่างไร?

System Analyst หรือ SA มักเป็นหนึ่งในบทบาทสำคัญของขั้นตอนนี้

SA ช่วยแปลง Business Requirement ให้เป็น Technical Requirement และอธิบายให้ Developer เข้าใจว่า

• ระบบต้องทำอะไร
• Logic เป็นอย่างไร
• มีข้อมูลอะไรเกี่ยวข้อง
• ต้องเชื่อมต่อกับอะไร
• มีข้อจำกัดอะไร

ขั้นตอน Analysis และ Design ที่ชัดเจนช่วยลดความเข้าใจผิดระหว่าง Business และทีม Development ในช่วงต่อไป

3. Development — เปลี่ยน Design ให้กลายเป็นระบบที่ใช้งานได้จริง

เมื่อ Requirement และ Design มีความชัดเจนมากพอ ทีม Developer จะเริ่มเข้าสู่ขั้นตอน Development

Developer จะนำ Specification และ Design ที่ได้รับมาเขียน Code เพื่อสร้าง Feature และ Function ของระบบ

ขึ้นอยู่กับประเภทของ Project ทีม Development อาจประกอบด้วย

• Frontend Developer
• Backend Developer
• Full Stack Developer
• Mobile Developer
• Software Engineer
• Database Developer

Frontend Developer ทำอะไร?

Frontend Developer ดูแลส่วนที่ผู้ใช้งานมองเห็นและโต้ตอบโดยตรง เช่น

• หน้า Website
• Form
• Button
• Dashboard
• Menu
• Responsive Layout

โดยทำงานร่วมกับ UX/UI Designer เพื่อให้หน้าจอที่พัฒนาขึ้นตรงกับ Design

Backend Developer ทำอะไร?

Backend Developer ดูแล Logic และการทำงานเบื้องหลังของระบบ เช่น

• Authentication
• Business Logic
• API
• Database
• Integration
• Data Processing

ตัวอย่างเช่น เมื่อผู้ใช้กดปุ่ม “สั่งซื้อ”

Frontend อาจส่งข้อมูลไปยัง Backend

จากนั้น Backend จะตรวจสอบ Stock คำนวณราคา บันทึก Order และส่งผลกลับมาให้ผู้ใช้

Development ไม่ได้หมายถึงเขียน Code แล้วจบ

ระหว่างการพัฒนา Developer ยังต้องทำงานเกี่ยวกับ

• Version Control
• Code Review
• Unit Testing
• Documentation
• API Integration
• Fix Bug
• Technical Discussion

เครื่องมืออย่าง GitHub หรือ GitLab จึงมีบทบาทสำคัญในการช่วยให้ Developer หลายคนสามารถทำงานบน Codebase เดียวกันได้อย่างเป็นระบบ

4. Testing & QA — ตรวจสอบว่าระบบทำงานตรงตาม Requirement

หลังจากพัฒนา Feature แล้ว ระบบยังไม่ควรถูกนำไปใช้งานจริงทันที

ต้องผ่านขั้นตอน Testing & Quality Assurance (QA) เพื่อค้นหาปัญหาและตรวจสอบว่าระบบทำงานตรงตาม Requirement

QA หรือ Software Tester จะทดสอบระบบจากหลายมุม

ตัวอย่างเช่น ระบบ Login อาจไม่ได้ทดสอบเพียงว่า “Login ได้หรือไม่”

แต่ต้องตรวจสอบกรณีอื่นด้วย เช่น

• Username ถูก Password ถูก
• Username ผิด
• Password ผิด
• ไม่กรอกข้อมูล
• Account ถูกระงับ
• Password หมดอายุ
• Session หมดอายุ

Testing มีหลายประเภท

Functional Testing

ตรวจสอบว่า Function ทำงานถูกต้องตาม Requirement หรือไม่

Integration Testing

ตรวจสอบว่าระบบแต่ละส่วนทำงานร่วมกันได้หรือไม่

Regression Testing

ตรวจสอบว่า Feature ที่แก้ไขใหม่ไม่ได้ทำให้ Function เดิมมีปัญหา

Performance Testing

ตรวจสอบว่าระบบสามารถรองรับ Load ตามที่ต้องการได้หรือไม่

User Acceptance Testing (UAT)

ให้ Business User หรือ End User ทดสอบก่อนนำระบบขึ้นใช้งานจริง

ทำไม QA จึงสำคัญ?

Bug ที่พบก่อนขึ้น Production มักสามารถแก้ไขได้ง่ายกว่าปัญหาที่เกิดหลังจากมีผู้ใช้งานจริง

QA จึงไม่ได้มีหน้าที่เพียง “หา Bug” แต่มีบทบาทในการช่วยรักษาคุณภาพของ Software และตรวจสอบว่าระบบที่ส่งมอบตรงกับสิ่งที่ Business ต้องการจริงหรือไม่

5. Deployment & Support — นำระบบขึ้นใช้งานจริงและดูแลต่อเนื่อง

เมื่อระบบผ่านการทดสอบและได้รับการอนุมัติแล้ว ขั้นตอนต่อมาคือ Deployment

คือการนำ Application หรือ Software จาก Environment สำหรับ Development หรือ Testing ขึ้นไปยัง Production Environment ซึ่งเป็นระบบที่ผู้ใช้งานจริงจะเข้าถึง

ขั้นตอนนี้อาจเกี่ยวข้องกับ

• Server
• Cloud Infrastructure
• Database Migration
• Configuration
• CI/CD
• Security
• Monitoring
• Backup

บุคลากรอย่าง DevOps Engineer, Cloud Engineer หรือ Infrastructure Engineer จึงมักเข้ามามีบทบาทในช่วงนี้

หลัง Go Live งานยังไม่จบ

ระบบ Software แทบทุกระบบต้องมีการดูแลหลังนำขึ้นใช้งาน

เพราะเมื่อมีผู้ใช้จริง อาจพบปัญหาที่ไม่เกิดขึ้นในช่วง Testing

ทีมจึงต้องติดตาม

• Bug
• Error
• Performance
• Security
• User Feedback
• Incident

รวมถึงพัฒนาระบบเพิ่มเติมเมื่อมี Requirement ใหม่เข้ามา

ดังนั้น Software Development จึงมักเป็นวงจรต่อเนื่อง

Requirement → Development → Testing → Deployment → Feedback → New Requirement

ไม่ใช่กระบวนการที่ทำเพียงครั้งเดียวแล้วจบ

ใครบ้างที่อยู่เบื้องหลังระบบหนึ่งระบบ?

ระบบที่ดีไม่ได้เกิดจาก Developer เพียงตำแหน่งเดียว

แต่เป็นผลจากการทำงานร่วมกันของหลายบทบาท

ใน Project ขนาดเล็ก บางคนอาจรับผิดชอบมากกว่าหนึ่งบทบาท ขณะที่ Project ขนาดใหญ่อาจมีทีมแยกเฉพาะทางมากขึ้น

ขั้นตอนเหล่านี้เหมือนกันทุก Project หรือไม่?

ไม่จำเป็น

รูปแบบ Software Development สามารถแตกต่างกันได้ตาม Methodology ที่ทีมเลือกใช้

Waterfall

ดำเนินงานเป็นลำดับค่อนข้างชัดเจน

Requirement → Design → Development → Testing → Deployment

เหมาะกับ Project ที่ Requirement ค่อนข้างแน่นอนและมีการเปลี่ยนแปลงไม่มาก

Agile

แบ่งการพัฒนาออกเป็นรอบสั้น ๆ หรือ Sprint

ในแต่ละ Sprint อาจมีทั้ง Requirement, Development และ Testing

ช่วยให้ทีมสามารถรับ Feedback และปรับระบบได้เร็วขึ้น

Hybrid

หลายองค์กรใช้แนวทางผสมผสาน เช่น วาง Architecture และ Scope หลักก่อน จากนั้นใช้ Agile ในการพัฒนา Feature ย่อย

ดังนั้น Process ที่เหมาะสมจึงควรพิจารณาจากลักษณะ Project, Requirement และทีมงาน

ปัญหาที่พบบ่อยใน Software Development Process

แม้จะมีขั้นตอนที่ชัดเจน แต่ Project ก็ยังสามารถเกิดปัญหาได้

หนึ่งในสาเหตุสำคัญคือ การสื่อสารระหว่างทีม

ตัวอย่างเช่น

Requirement ไม่ชัดเจน

Business และ Developer เข้าใจ Function ไม่ตรงกัน

Requirement เปลี่ยนแต่ทีมไม่ได้รับข้อมูลครบ

ทำให้พัฒนาโดยอ้างอิง Specification เก่า

Design กับ Development ไม่ตรงกัน

หน้าจอจริงอาจแตกต่างจากสิ่งที่ UX/UI ออกแบบไว้

Testing เริ่มช้าเกินไป

Bug จำนวนมากถูกพบในช่วงท้าย Project

ไม่มี Ownership ที่ชัดเจน

เมื่อเกิดปัญหาไม่รู้ว่าทีมใดต้องเป็นผู้รับผิดชอบ

การมี Workflow, Documentation และ Communication Process ที่ชัดเจนจึงมีความสำคัญไม่แพ้ Technical Skill

Tools ที่ช่วยให้ทีม IT ทำงานร่วมกัน

ในแต่ละขั้นตอน ทีมสามารถใช้เครื่องมือเพื่อช่วยให้การทำงานมีระบบมากขึ้น

ตัวอย่างเช่น

Requirement & Project Management
Jira, Confluence

UX/UI Design
Figma

Source Code Management
GitHub, GitLab

API Development & Testing
Postman

Communication
Slack, Microsoft Teams

CI/CD & Deployment
GitHub Actions, GitLab CI/CD, Jenkins

อย่างไรก็ตาม Tool เป็นเพียงตัวช่วย สิ่งที่สำคัญกว่าคือทุกคนต้องเข้าใจ Process และใช้เครื่องมือไปในทิศทางเดียวกัน

IT Outsourcing เข้ามาช่วยใน Software Development Process ได้อย่างไร?

Project หนึ่งอาจต้องใช้บุคลากรหลายบทบาท แต่บางองค์กรอาจไม่มีทุก Skill อยู่ภายในทีม

ตัวอย่างเช่น

มี Developer แล้ว แต่ขาด QA

มี Business Team แต่ไม่มี System Analyst

หรือมี Project ใหม่ที่ต้องเพิ่ม Developer หลายคนภายในระยะเวลาจำกัด

IT Outsourcing จึงสามารถเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการเสริมบุคลากรเข้าสู่แต่ละ Stage ของ Software Development

องค์กรสามารถเพิ่มบุคลากร เช่น

• Business Analyst
• System Analyst
• Software Developer
• QA / Software Tester
• Data Engineer
• DevOps
• Infrastructure

ตาม Requirement และช่วงเวลาของ Project

โดยไม่จำเป็นต้องสร้างทุกตำแหน่งเป็นทีมประจำทั้งหมด

Cube SoftTech สนับสนุนบุคลากร IT ตั้งแต่ Requirement จนถึงการพัฒนาระบบ

Cube SoftTech ให้บริการ IT Outsourcing และ IT Staff Outsourcing สำหรับองค์กรที่ต้องการบุคลากร Technology เข้าไปเสริมทีมในแต่ละขั้นตอนของ Project

ตั้งแต่ตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับ Requirement และ Analysis เช่น

• Business Analyst
• System Analyst

ไปจนถึงทีม Development และ Quality เช่น

• Frontend Developer
• Backend Developer
• Mobile Developer
• QA / Software Tester

รวมถึงตำแหน่งด้าน Data, Infrastructure, DevOps และ IT Support

เราช่วยตั้งแต่การทำความเข้าใจ Requirement ของแต่ละตำแหน่ง การค้นหาและคัดเลือกบุคลากร ไปจนถึงการประสานงานและดูแลตลอดระยะเวลาการให้บริการ เพื่อช่วยให้องค์กรสามารถจัดทีมให้เหมาะกับแต่ละ Project และเดินหน้าการพัฒนาระบบได้อย่างมีประสิทธิภาพ